Poradnik
Do samochodu sprzed kilkudziesięciu lat zwykle da się jeszcze kupić tłoki czy łożyska, ale uszczelka pokrywy, pompy wody albo gaźnika bywa nie do zdobycia. Większość takich uszczelek to proste elementy płaskie, które można odtworzyć ze starego egzemplarza lub z samego kołnierza. Wyjaśniamy, jak zdjąć wzór, jaki materiał wybrać do paliwa, oleju i chłodziwa oraz na co uważać przy pracy ze starymi uszczelkami.
Dlaczego do klasyka brakuje uszczelek
Producenci części przestają wytwarzać uszczelki do modeli, które dawno zeszły z rynku. Zestawy naprawcze z dawnych magazynów bywają niekompletne, a uszczelki leżące latami w kartonie potrafią być stwardniałe, popękane albo pokurczone. Z kolei zamienniki z internetu nie zawsze pasują wymiarowo – zdarzają się przesunięte otwory, zbyt wąskie pola uszczelniające albo niewłaściwa grubość.
Dobra wiadomość jest taka, że spora część uszczelek w starszych samochodach, motocyklach i maszynach rolniczych to uszczelki płaskie. Ich kształt da się przenieść na rysunek, a następnie wyciąć nową uszczelkę z płyty uszczelkarskiej, gumy lub innego materiału – także w pojedynczej sztuce.
Które uszczelki można odtworzyć
Na wymiar najłatwiej wykonać uszczelki płaskie o stałej grubości. Poniższa tabela pokazuje typowe miejsca w pojeździe i kierunek doboru materiału – ostateczny wybór zawsze zależy od konkretnej konstrukcji i warunków pracy.
| Miejsce | Medium | Kierunek doboru materiału |
|---|---|---|
| Pompa paliwa, gaźnik, pokrywa komory pływakowej | benzyna, olej napędowy | płyta uszczelkarska na spoiwie NBR, guma NBR |
| Miska olejowa, pokrywa rozrządu, obudowa skrzyni biegów i mostu | olej silnikowy, przekładniowy | płyta odporna na oleje, guma NBR |
| Pompa wody, obudowa termostatu, króćce układu chłodzenia | woda, płyn chłodniczy | płyta uszczelkarska do wody, guma EPDM |
| Kolektor wydechowy, złącza rury wydechowej | spaliny, wysoka temperatura | materiały wysokotemperaturowe, np. grafitowe |
| Nadwozie, wycieraczki, lampy, wloty powietrza | woda, kurz | guma EPDM, mikroguma, pianki |
Jak zdjąć wzór ze starej uszczelki
Do wycięcia uszczelki potrzebny jest dokładny kontur zewnętrzny, otwory i ich rozstaw. Można go uzyskać na kilka sposobów:
- Stara uszczelka – jeśli jest w całości, wystarczy ją oczyścić, położyć płasko i zeskanować na zwykłym skanerze w skali 1:1 albo sfotografować prostopadle z linijką obok.
- Odcisk z kołnierza – gdy stara uszczelka się rozpadła, przykłada się kartkę papieru do czystej powierzchni przylgowej i delikatnie pociera ołówkiem lub opuszkiem z odrobiną smaru po krawędziach. Na papierze odbije się kontur i otwory.
- Pomiar suwmiarką – przy prostych kształtach (pierścienie, owale, uszczelki z dwoma otworami) często wystarczy szkic z wymiarami: średnice, rozstaw otworów i grubość.
Najważniejszy jest rozstaw otworów pod śruby i szpilki. Stara uszczelka bywa rozciągnięta, ściśnięta albo spęczniała od oleju, dlatego wymiary krytyczne warto sprawdzić na samej części, do której uszczelka ma pasować. Więcej o metodach pomiaru piszemy w poradniku o skanowaniu uszczelek i inżynierii odwrotnej.
Dobór materiału do paliwa, oleju i chłodziwa
Kształt to dopiero połowa sukcesu. Uszczelka wycięta z niewłaściwego materiału może spęcznieć, stwardnieć albo przepuszczać medium już po kilku tygodniach.
- Paliwo i olej – sprawdzają się materiały na bazie kauczuku NBR. Przykładem jest bezazbestowa płyta PLASTCAR Oil wiązana NBR, przeznaczona do olejów i paliw, dostępna w grubościach od 0,5 do 5 mm. Do uszczelek elastycznych, np. pod pokrywy, stosuje się też gumę NBR. Warto pamiętać, że współczesna benzyna zawiera dodatek etanolu, na który część starszych materiałów reaguje gorzej niż na paliwo z dawnych lat.
- Woda i płyn chłodniczy – płyty uszczelkarskie przeznaczone do wody oraz guma EPDM. EPDM nie nadaje się natomiast do kontaktu z olejem i paliwem.
- Wydech – temperatura przy kolektorze przekracza możliwości gumy i większości płyt wiązanych kauczukiem. Tu stosuje się materiały wysokotemperaturowe, opisane w poradniku o uszczelkach do wysokich temperatur.
Jeśli nie wiesz, z czego była oryginalna uszczelka, opisz nam miejsce montażu i medium – pomożemy dobrać materiał.
Grubość ma znaczenie
W silniku i skrzyni biegów grubość uszczelki często wpływa na pracę mechanizmów: ustawia luz osiowy wałka, poziom w komorze pływakowej gaźnika albo wzajemne położenie kół zębatych. Zbyt gruba uszczelka może zmienić te luzy, zbyt cienka – nie wypełnić nierówności zużytych powierzchni.
Zasada jest prosta: grubość nowej uszczelki dobiera się do oryginału, mierząc starą uszczelkę w miejscu, które nie było ściśnięte śrubami, albo korzystając z danych w instrukcji warsztatowej. Przy odkształconych, wielokrotnie prostowanych pokrywach blaszanych można rozważyć materiał bardziej podatny, który lepiej wypełni nierówności – ale to decyzja do podjęcia świadomie, a nie z braku innego wyboru.
Uwaga na azbest w starych uszczelkach
Uszczelki z płyt azbestowo-kauczukowych, potocznie nazywanych klingerytem, były przez lata standardem w motoryzacji. W starym samochodzie oryginalne uszczelki mogą więc zawierać azbest. Przy ich demontażu nie należy szlifować ani zeskrobywać resztek na sucho – powierzchnię lepiej zwilżyć, a pozostałości usuwać ostrożnie i oddać jako odpad niebezpieczny.
Nowe uszczelki wycinamy wyłącznie z płyt bezazbestowych. O tym, czym dziś zastępuje się klingeryt, przeczytasz w osobnym poradniku o klingerycie.
Czego nie wytniemy z płyty
Nie każdą uszczelkę samochodową da się odtworzyć z arkusza. Uszczelka pod głowicę to zwykle złożony element wielowarstwowy z metalowymi obrzeżami komór spalania, wykonywany zupełnie inną technologią. Podobnie uszczelki profilowane (np. drzwi czy szyb), oringi i simmeringi to elementy formowane lub wytłaczane, których nie wycina się z płaskiej płyty.
Wycinanie na wymiar sprawdza się natomiast przy wszystkich płaskich uszczelkach pokryw, obudów, kołnierzy, pomp i króćców, a także przy podkładkach, przekładkach i elementach wygłuszających.
Odtworzymy uszczelkę do Twojego klasyka
Przyślij starą uszczelkę, zdjęcie z linijką, odcisk z kołnierza albo szkic z wymiarami. Przygotujemy rysunek, dobierzemy materiał do paliwa, oleju lub chłodziwa i wytniemy uszczelkę na wymiar nożem oscylacyjnym CNC – już od jednej sztuki, bez kosztu wykrojnika. Mamy w magazynie ponad 50 rodzajów płyt. Prostą uszczelkę możesz też narysować samodzielnie w konfiguratorze uszczelek, a raz przygotowany rysunek posłuży przy kolejnych zamówieniach.
Brakuje uszczelki do klasyka?
Przyślij wzór, zdjęcie lub szkic z wymiarami – dobierzemy materiał i przygotujemy wycenę.
Uszczelki wycięte na wymiar
Z płyt uszczelkarskich, gumy, silikonu, pianek i PTFE wycinamy uszczelki według rysunku, pliku DXF lub wzoru – już od jednej sztuki.