Poradnik
Kolektor wydechowy to jedno z najtrudniejszych miejsc dla uszczelki: gorące spaliny, szybkie nagrzewanie i stygnięcie, drgania silnika i ruch kołnierzy względem siebie. Zwykła płyta uszczelkarska czy guma nie przetrwają tam długo. Wyjaśniamy, jakie materiały nadają się na uszczelkę kolektora i złączy wydechu, kiedy wystarczy płyta grafitowa z blachą, a kiedy trzeba sięgnąć po mikę albo uszczelkę metalową.
Co dzieje się z uszczelką w układzie wydechowym
Uszczelka kolektora pracuje bezpośrednio przy głowicy, w strumieniu spalin, które mają temperaturę kilkuset stopni Celsjusza. Kołnierz kolektora nagrzewa się po uruchomieniu silnika w kilka minut, a po jego wyłączeniu stygnie. Takie cykle powtarzają się setki i tysiące razy, a każdy z nich oznacza rozszerzanie się metalu, przesuwanie kołnierzy względem siebie i zmianę docisku śrub.
Do tego dochodzą drgania silnika i całego układu wydechowego, pulsacje ciśnienia spalin oraz agresywna atmosfera – w spalinach jest tlen, para wodna i produkty spalania paliwa. Ciśnienie w wydechu jest natomiast niewielkie w porównaniu z rurociągami parowymi czy hydrauliką. Dlatego przy doborze materiału na wydech najważniejsza jest odporność na temperaturę, utlenianie i zmienne obciążenia, a nie wysoka klasa ciśnieniowa.
Dlaczego zwykła płyta i guma się nie sprawdzą
Klasyczne bezazbestowe płyty uszczelkarskie to włókna związane kauczukiem NBR lub SBR. Dla płyt PLASTCAR temperatura pracy stałej wynosi 220–250 °C, a chwilowa, zależnie od gatunku, od 250 do 400 °C. To za mało na kolektor: w wyższej temperaturze spoiwo elastomerowe twardnieje i wypala się, uszczelka traci sprężystość, kruszy się, a docisk śrub spada.
Jeszcze szybciej kończą się gumy. Nawet silikon i FKM, najbardziej odporne na temperaturę elastomery, pracują orientacyjnie do ok. 200 °C. Mogą się sprawdzić w dalszych, chłodniejszych częściach instalacji – na przykład przy osłonach termicznych czy mocowaniach – ale nie na kołnierzu kolektora. Szerzej o granicach temperatur poszczególnych materiałów piszemy w poradniku Uszczelki do wysokich temperatur – materiały od 200 do 1000°C.
Płyta grafitowa z wkładką stalową
Najczęściej stosowanym materiałem na uszczelki kolektorów i złączy wydechu w naprawach i produkcji jednostkowej jest grafit ekspandowany zbrojony blachą. Grafit nie ma spoiwa, które mogłoby się zestarzeć, dobrze wypełnia nierówności przylgi i znosi cykle nagrzewania. Wkładka z perforowanej lub żebrowanej blachy nierdzewnej usztywnia uszczelkę, ułatwia montaż i chroni ją przed wyciśnięciem spod kołnierza.
Dla płyty grafitowej zbrojonej perforowaną blachą ze stali 316L (PLASTCAR GWM) karta podaje pracę stałą do 450 °C i chwilowo do 550 °C. Ograniczeniem grafitu jest utlenianie – na powietrzu i w spalinach zawierających tlen odsłonięta krawędź uszczelki stopniowo się wypala. Przy kolektorach pracujących w najwyższych temperaturach, zwłaszcza w silnikach turbodoładowanych i mocno obciążonych, grafit może więc okazać się niewystarczający. Więcej o tym materiale w artykule Uszczelki grafitowe – do pary, wysokich temperatur i kołnierzy.
Mika – gdy temperatura przekracza możliwości grafitu
Płyty mikowe, wykonane z flogopitu lub muskowitu, często z wkładką stalową, są odporne na znacznie wyższe temperatury niż grafit i nie utleniają się w spalinach. Przykładowo KLINGER Milam PSS ma według producenta granicę ok. 900 °C. Dlatego mikę stosuje się w kolektorach wydechowych, kanałach spalin, turbinach gazowych i palnikach.
Słabszą stroną miki jest ciśnienie i podatność. Materiał uszczelnia przy niewielkim nadciśnieniu, co w wydechu zwykle wystarcza, ale gorzej niż grafit dopasowuje się do zwichrowanych lub zużytych powierzchni. Przy mice szczególnie ważne są więc płaskie, czyste przylgi i równomierne dokręcenie śrub.
Kiedy potrzebna jest uszczelka metalowa
W wielu nowoczesnych silnikach fabrycznie stosuje się uszczelki metalowe – z jednej lub kilku warstw cienkiej blachy nierdzewnej z przetłoczeniami (tzw. uszczelki wielowarstwowe MLS lub przetłaczane). Przetłoczenie działa jak sprężyna: kompensuje rozszerzalność cieplną i ruch kołnierzy, a stal nie wypala się w spalinach. Takie uszczelki są projektowane pod konkretny silnik i nie wycina się ich z płyty.
Po uszczelkę metalową warto sięgnąć, gdy producent silnika przewidział ją fabrycznie, gdy temperatura spalin przekracza możliwości grafitu, a przylgi są w dobrym stanie, oraz gdy wcześniejsze uszczelki miękkie wypalały się na krawędziach. W instalacjach przemysłowych, na przykład w kanałach spalin kotłów czy agregatów, rolę uszczelki metalowo-miękkiej pełnią też uszczelki spiralne z wypełnieniem grafitowym lub mikowym.
Porównanie materiałów na uszczelki wydechu
Wartości są orientacyjne. Wiążąca jest zawsze karta techniczna konkretnego materiału i zalecenia producenta silnika lub urządzenia.
| Materiał | Temperatura pracy (orientacyjnie) | Zalety | Ograniczenia |
|---|---|---|---|
| płyta włóknista z NBR | 220–250 °C | tania, łatwa w montażu | za słaba na kolektor |
| grafit z wkładką stalową 316L | do 450 °C, chwilowo 550 °C | dobrze wypełnia nierówności, znosi cykle | utlenianie krawędzi w spalinach |
| mika z wkładką stalową | do ok. 900 °C | nie wypala się w spalinach | niskie ciśnienie, mała podatność |
| uszczelka metalowa przetłaczana | wg producenta silnika | trwała, sprężysta, nie wypala się | wykonywana pod konkretny model |
Montaż uszczelki kolektora – na co uważać
- Sprawdź płaskość kołnierzy – kolektory żeliwne i stalowe potrafią się wypaczyć od temperatury. Zwichrowany kołnierz warto splanować, bo żadna uszczelka nie zrekompensuje dużej szczeliny.
- Oczyść przylgi – resztki starej uszczelki i nagaru usuń ostrożnie, bez rysowania powierzchni. W starych pojazdach oryginalne uszczelki mogły zawierać azbest, więc nie szlifuj ich na sucho.
- Nie stosuj past i silikonów, jeśli producent uszczelki tego nie przewiduje – zwykłe masy uszczelniające wypalają się w wydechu i zaburzają docisk.
- Dokręcaj równomiernie i według zaleceń producenta silnika, stopniowo i na krzyż, od środka kolektora na zewnątrz.
- Zakładaj zawsze nową uszczelkę – uszczelka po pracy w wysokiej temperaturze jest trwale odkształcona.
Jeśli uszczelka wydechu wypala się raz za razem, przyczyną często nie jest sam materiał, lecz krzywy kołnierz, pęknięta szpilka albo luźne mocowanie układu. Typowe przyczyny nieszczelności opisaliśmy w artykule Dlaczego uszczelka przecieka – 8 najczęstszych przyczyn.
Uszczelka do wydechu wycięta na wymiar
Do starszych samochodów, motocykli, maszyn rolniczych, agregatów i silników stacjonarnych uszczelki kolektora często nie są już dostępne. Przyślij starą uszczelkę, odcisk z kołnierza, zdjęcie z linijką albo plik DXF – dobierzemy materiał do temperatury i warunków pracy i wytniemy uszczelkę na wymiar nożem oscylacyjnym CNC, już od jednej sztuki. W magazynie mamy ponad 50 rodzajów płyt, a płyty grafitowe sprowadzamy na zamówienie. Jak przygotować wzór do odtworzenia, pokazujemy w poradniku o uszczelkach do starych samochodów.
Uszczelka do wydechu?
Opisz medium, temperaturę i ciśnienie – dobierzemy materiał i przygotujemy wycenę.
Uszczelki wycięte na wymiar
Z płyt uszczelkarskich, gumy, silikonu, pianek i PTFE wycinamy uszczelki według rysunku, pliku DXF lub wzoru – już od jednej sztuki.