Płyty bezazbestowe – z czego są zrobione i czym się różnią

Z czego składa się płyta bezazbestowa

Typowa płyta bezazbestowa to kompozyt trzech grup składników. Każda odpowiada za coś innego:

• włókna – tworzą szkielet płyty, dają wytrzymałość mechaniczną i odporność na pełzanie pod naciskiem śrub,
• wypełniacze – drobne cząstki mineralne, które wypełniają przestrzeń między włóknami, uszczelniają strukturę i poprawiają stabilność w temperaturze,
• spoiwo elastomerowe – kauczuk (najczęściej NBR), który wiąże całość, nadaje płycie elastyczność i decyduje w dużej mierze o odporności na media.

Taka płyta powstaje przez kalandrowanie: masę z włókien, wypełniaczy i kauczuku walcuje się warstwami na gorącym walcu aż do uzyskania wymaganej grubości, a następnie wulkanizuje. Dlatego w opisach i kartach technicznych spotkasz nazwy „płyta włóknisto-gumowa” lub „płyta z włókien wiązanych kauczukiem” – to ten sam rodzaj materiału.

Skąd wzięła się potoczna nazwa „klingeryt” i dlaczego dawnych płyt azbestowych nie wolno już stosować, opisaliśmy w osobnym poradniku Klingeryt – co to jest i czym go dziś zastąpić. Tutaj skupiamy się na tym, czym różnią się współczesne płyty między sobą.

Włókna aramidowe

Aramid (aromatyczny poliamid) to włókno syntetyczne o bardzo wysokiej wytrzymałości na rozciąganie. W płytach uszczelkarskich daje dobrą odporność na pełzanie i wysoką wytrzymałość na ściskanie, dlatego płyty aramidowe uchodzą za uniwersalne – do wody, pary, olejów, paliw i gazów.

Przykłady z naszej oferty to KLINGERSIL C-4300 i C-4400 oraz płyty Temac TEMAPLUS i TEMASIL HT. TEMASIL HT producent opisuje jako płytę z żaroodpornych włókien aramidowych przeznaczoną do podwyższonych temperatur, pary i gazu. Aramid ma jednak swoje granice – w bardzo wysokich temperaturach i w silnych kwasach lepiej sprawdzają się inne włókna lub inne materiały.

Włókna mineralne i szklane

Włókna mineralne to ekonomiczna i sprawdzona baza płyt do zastosowań ogólnych. Na włóknach mineralnych i specjalnych wypełniaczach wiązanych NBR oparte są płyty PLASTCAR 300, PLASTCAR Oil i PLASTCAR 1000. Różnią się mieszanką i budową: Oil ma podwyższoną odporność na oleje, a 1000 dodatkowo wzmocniono siatką stalową i powleczono grafitem.

Włókna szklane są odporne na temperaturę i niepalne, dlatego pojawiają się w płytach do wody i pary oraz w materiałach ognioodpornych. Przykładem jest KLINGERSIL C-4430 – mieszanka włókien syntetycznych i szklanych z NBR, z deklaracją fire safe według producenta.

Włókna węglowe

Włókna węglowe dobrze znoszą wysoką temperaturę i środowisko zasadowe, a płyty na ich bazie mają wysoką odporność na pełzanie. Stosuje się je tam, gdzie płyty aramidowe pracowałyby na granicy możliwości: przy parze o wyższych parametrach i przy silnie alkalicznych mediach, takich jak ługi.

W tej grupie mamy m.in. KLINGERSIL C-4500, C-4509 (z siatką stalową) oraz Temac TEMACARB, który producent przeznacza przede wszystkim do pary przegrzanej. Płyty węglowe są zwykle czarne lub ciemnoszare i droższe od płyt mineralnych, więc warto je stosować tam, gdzie warunki pracy tego naprawdę wymagają.

Włókna organiczne i płyty ekonomiczne

Najprostsze płyty powstają na bazie włókien organicznych (np. celulozowych) wiązanych kauczukiem NBR lub mieszanką NBR/SBR. Są tanie i łatwe w obróbce, ale mają niższą odporność na temperaturę i ciśnienie. Sprawdzają się w instalacjach o niskich i średnich parametrach: w wodzie, przy niskim ciśnieniu, w pokrywach i obudowach maszyn.

Przykładem jest Temac TEMAFAST ECONOMY – producent przeznacza ją do niższych parametrów pracy we wszystkich gałęziach przemysłu. Przy cięższych warunkach zawsze lepiej sięgnąć po płytę mineralną, aramidową lub węglową.

Spoiwo: NBR, SBR i specjalne kauczuki

Kauczuk stanowi tylko część masy płyty, ale ma duży wpływ na jej zachowanie. NBR (kauczuk butadienowo-akrylonitrylowy) jest najczęstszym spoiwem, bo dobrze znosi oleje, paliwa i węglowodory. Odporność na te media sprawdza się w badaniu przyrostu grubości po zanurzeniu w oleju IRM 903 i cieczy ASTM B – wyniki znajdziesz w kartach technicznych płyt.

SBR spotyka się głównie w tańszych płytach, zwykle w mieszance z NBR. Do mediów chemicznych producenci stosują specjalne mieszanki kauczuków – tak jest w płycie Temac TEMACID, przeznaczonej przede wszystkim do kwasów i zasad. Więcej o doborze płyty do mediów olejowych przeczytasz w poradniku o płytach do oleju i paliw.

Porównanie rodzajów płyt bezazbestowych

Poniższa tabela pokazuje ogólne zależności. Dopuszczalne parametry konkretnej płyty zawsze odczytuj z jej karty technicznej i wykresu p-T – płyty z tej samej grupy mogą się wyraźnie różnić.

Na płytach i w kartach znajdziesz też oznaczenie wg DIN 28091-2. Litery FA oznaczają materiał włóknisty bezazbestowy, a kolejne litery opisują rodzaj włókien – na przykład TEMACARB ma oznaczenie FA-CA-1-0, a TEMAPLUS FA-AM-1-0. Litery ST w oznaczeniu (np. FA-MA-1-ST w PLASTCAR 1000) wskazują na wkładkę stalową. Oprócz płyt włóknistych w uszczelnieniach płaskich stosuje się też grafit i PTFE – to jednak osobne grupy materiałów o innej budowie.

Siatka stalowa i powłoki

Część płyt ma dodatkowo wkładkę z siatki lub blachy stalowej. Zbrojenie zwiększa wytrzymałość na ściskanie i ułatwia pracę przy dużym docisku śrub i wyższym ciśnieniu – przykładami są PLASTCAR 1000, KLINGERSIL C-4409 i C-4509. Płyta ze stalą jest sztywniejsza i trudniej dopasowuje się do nierównych kołnierzy, więc nie zawsze jest lepszym wyborem.

Powierzchnia płyty bywa też powlekana – grafitem lub powłoką antyadhezyjną, która ułatwia demontaż i ogranicza przywieranie uszczelki do kołnierza. Przy instalacjach parowych przyda się poradnik jak dobrać płytę uszczelkarską do pary.

Dobierzemy płytę i wytniemy uszczelkę

Nie musisz samodzielnie analizować składu płyt. Napisz, jakie jest medium, temperatura i ciśnienie pracy oraz jaki dokument jest wymagany – zaproponujemy płytę z naszego magazynu, w którym mamy ponad 50 rodzajów płyt uszczelkarskich, w tym Klinger, Temac i PLASTCAR.

Uszczelki wycinamy nożem oscylacyjnym CNC według rysunku, pliku DXF lub starej uszczelki – od jednej sztuki do wielotysięcznych serii. Kształt możesz też przygotować w konfiguratorze uszczelek. Zadzwoń lub wyślij zapytanie – przygotujemy wycenę.