Uszczelki do gazu – jaki materiał wybrać i jakie wymagania spełnić

Dlaczego gaz uszczelnia się inaczej niż wodę

Uszczelka, która bez problemu trzyma wodę czy olej, nie musi być szczelna dla gazu. Cząsteczki gazu są małe i przenikają nie tylko przez szczelinę między uszczelką a kołnierzem, ale też przez sam materiał – wzdłuż włókien, porów i mikroszczelin. Wyciek wody widać od razu, wyciek gazu często dopiero w badaniu szczelności albo po zapachu nawaniacza.

Dlatego dla gazu liczą się trzy rzeczy: niska przepuszczalność materiału, odporność na składniki gazu (przede wszystkim węglowodory) i potwierdzenie przydatności dokumentem. W kartach technicznych płyt szczelność materiału opisuje parametr nieszczelności badany według DIN 3535-6 – im niższa wartość, tym mniej gazu przenika przez uszczelkę w warunkach badania.

Normy i dopuszczenia, które spotkasz przy gazie

Wymagania dla materiałów uszczelniających w instalacjach gazowych opisuje kilka norm. Każda dotyczy innej grupy wyrobów, dlatego warto wiedzieć, której szukać w dokumentach:

Ważne: certyfikat dotyczy konkretnego wyrobu konkretnego producenta. „Płyta aramidowa z NBR” jako taka nie ma dopuszczenia do gazu – ma je np. określona płyta Klinger albo Temac. Oznaczenie DVGW może też dotyczyć wody pitnej, więc zawsze sprawdź, do jakiego medium wydano dokument. Więcej o oznaczeniach do wody piszemy w poradniku o płytach do wody pitnej.

Gaz ziemny: płyty włóknisto-gumowe z dopuszczeniem

Na kołnierzach rurociągów, zaworów i reduktorów gazu ziemnego najczęściej stosuje się uszczelki wycięte z płyt włóknisto-gumowych – włókna aramidowe, syntetyczne lub węglowe związane kauczukiem NBR. NBR dobrze znosi węglowodory, a gęsta struktura płyty ogranicza przenikanie gazu.

W naszej ofercie dopuszczenie DVGW deklarują producenci m.in. następujących płyt (według kart technicznych producentów):

• KLINGERSIL C-4300 i C-4400 – uniwersalne płyty aramidowe z NBR, z dopuszczeniem DIN-DVGW,
• KLINGERSIL C-4430 – włókna syntetyczne i szklane z NBR, DIN-DVGW, do tego fire safe,
• Temac TEMASIL NG – uniwersalna płyta z NBR z certyfikatem DVGW,
• Temac TEMASIL HT – płyta aramidowa do wyższych temperatur, pary i gazu, z certyfikatami DVGW i DVGW H2.

Parametry tych materiałów znajdziesz w kartach technicznych płyt. Jeśli projekt lub operator sieci wymaga konkretnego dokumentu, napisz o tym w zapytaniu – dobierzemy płytę, która go ma, i dołączymy kopię certyfikatu producenta.

LPG i propan-butan: uważaj na EPDM

Gaz płynny (propan, butan i ich mieszaniny) to węglowodory, które w fazie ciekłej działają na gumę jak rozpuszczalnik. Materiał nieodporny pęcznieje, mięknie i traci szczelność. Typowy błąd to uszczelka z EPDM – świetnej gumy do wody, pary i warunków atmosferycznych, ale nieodpornej na węglowodory i oleje.

Do LPG stosuje się przede wszystkim NBR (gumę nitrylową), a tam, gdzie temperatura jest wyższa lub w gazie są agresywniejsze składniki – FKM. Płyty włóknisto-gumowe wiązane NBR również dobrze sprawdzają się na kołnierzach instalacji LPG. Ten sam mechanizm opisujemy szerzej w poradniku o płytach do oleju i paliw.

Guma do gazu – porównanie materiałów

Gdy uszczelka musi być miękka (lekkie kołnierze, pokrywy, złącza o małym docisku), zamiast płyty stosuje się gumę. Orientacyjne porównanie najczęściej spotykanych elastomerów:

Tabela opisuje zachowanie typowych mieszanek. Do armatury i urządzeń gazowych liczy się konkretna mieszanka zgodna z PN-EN 549 lub PN-EN 682 – sama nazwa polimeru nie wystarczy.

Wodór i biometan – co się zmienia

Coraz częściej pojawia się pytanie o domieszkę wodoru do gazu ziemnego i o biometan. Wodór ma jeszcze mniejsze cząsteczki niż metan, więc wymagania dotyczące szczelności materiału rosną. Część producentów bada płyty pod tym kątem – przykładem jest TEMASIL HT z certyfikatem DVGW H2. Przy instalacjach wodorowych i z mieszaninami wodoru dobór materiału zawsze trzeba oprzeć na dokumentach producenta i wymaganiach operatora instalacji.

Najczęstsze błędy przy uszczelkach do gazu

• Materiał bez dokumentu – uszczelka „z tego, co było w magazynie” może działać, ale nie przejdzie odbioru, jeśli projekt wymaga dopuszczenia.
• EPDM lub silikon w LPG – guma pęcznieje i po pewnym czasie traci szczelność.
• Za gruba uszczelka – im grubsza, tym większa powierzchnia boczna, przez którą gaz może przenikać. Na równych kołnierzach lepiej sprawdza się cieńsza płyta; zasady opisujemy w poradniku o doborze grubości uszczelki.
• Ponowne użycie – raz ściśnięta uszczelka nie wraca do pierwotnego kształtu. Po demontażu zakłada się nową.
• Nierówny docisk – śruby dokręca się stopniowo, na krzyż. Inne przyczyny wycieków zebraliśmy w artykule Dlaczego uszczelka przecieka.
• Pasty i taśmy bez dopuszczenia – na gwintach w instalacjach gazowych stosuje się środki zgodne z PN-EN 751.

Zamów uszczelki do gazu na wymiar

W zapytaniu podaj rodzaj gazu (ziemny, LPG, biogaz, mieszanina z wodorem), ciśnienie i temperaturę pracy, wymagany dokument (np. DVGW) oraz wymiary uszczelki – DN i PN kołnierza albo rysunek.

Uszczelki wycinamy nożem oscylacyjnym CNC z płyt uszczelkarskich i gumy – od jednej sztuki do wielotysięcznych serii, z ponad 50 rodzajów płyt w magazynie. Kształt możesz narysować w konfiguratorze uszczelek lub przesłać plik DXF. Zadzwoń albo napisz – pomożemy dobrać materiał do gazu i przygotujemy wycenę.