EPDM, NBR, FKM czy silikon – jaką gumę wybrać na uszczelkę

Od czego zacząć wybór gumy

Nazwa „guma” obejmuje kilka zupełnie różnych elastomerów. Uszczelka z niewłaściwej mieszanki może wyglądać dobrze w dniu montażu, a po kilku tygodniach spęcznieć, stwardnieć albo popękać. Zanim wybierzesz materiał, odpowiedz na cztery pytania:

• Jakie medium styka się z uszczelką – woda, para, olej, paliwo, glikol, kwas, powietrze?
• Jaka jest temperatura – stała, maksymalna chwilowa i najniższa, także w czasie postoju zimą?
• Czy uszczelka pracuje na zewnątrz – narażona na słońce, ozon i deszcz?
• Jakie są wymagania dodatkowe – kontakt z żywnością, ścieranie, twardość, dokumenty?

Pierwsze dwa pytania zwykle od razu zawężają wybór do jednej lub dwóch gum. Pozostałe pozwalają wybrać konkretną odmianę i twardość.

NBR – guma olejoodporna

NBR, czyli kauczuk butadienowo-akrylonitrylowy, to podstawowy wybór wszędzie tam, gdzie pojawiają się oleje mineralne, smary, paliwa i tłuszcze. Stosuje się go na uszczelki pomp, przekładni, zbiorników, układów hydraulicznych i pneumatycznych. Jest stosunkowo tani i dostępny w szerokim zakresie grubości i twardości.

Słabą stroną NBR jest odporność na ozon, promieniowanie UV i warunki atmosferyczne – uszczelka pracująca na zewnątrz z czasem pęka na powierzchni. Standardowe mieszanki nie są też przeznaczone do pary ani do wysokich temperatur; orientacyjnie pracują do ok. 100 °C. Więcej o uszczelnieniach olejowych przeczytasz w poradniku o płytach do oleju i paliw.

EPDM – woda, para i warunki atmosferyczne

EPDM to guma etylenowo-propylenowa, która bardzo dobrze znosi wodę, parę niskoprężną, ozon, UV i deszcz. Jest odporna na wiele rozcieńczonych kwasów i zasad, na glikole i płyny hamulcowe na bazie glikoli. Dlatego EPDM to typowy wybór do instalacji wodnych i grzewczych, uszczelek drzwi i obudów pracujących na zewnątrz, a także do urządzeń chłodniczych z glikolem.

EPDM ma jedno twarde ograniczenie: nie wolno go stosować z olejami mineralnymi, smarami i paliwami. Węglowodory powodują silne pęcznienie i utratę wytrzymałości. Jeśli w instalacji może się pojawić olej, choćby jako zanieczyszczenie sprężonego powietrza, wybierz inną gumę.

FKM (Viton) – wysoka temperatura, paliwa i chemia

FKM, znany pod handlową nazwą Viton, to elastomer fluorowy. Łączy odporność na oleje i paliwa z odpornością na wysoką temperaturę – orientacyjnie do ok. 200 °C w pracy ciągłej – oraz na wiele agresywnych chemikaliów. Stosuje się go w silnikach, układach paliwowych, pompach chemicznych i wszędzie tam, gdzie NBR jest już na granicy możliwości.

FKM jest jednak wyraźnie droższy od NBR i EPDM. Nie nadaje się do gorącej pary i gorącej wody, do ketonów (np. acetonu) ani do niektórych estrów i amin. Standardowe mieszanki tracą też elastyczność w niskich temperaturach, co ma znaczenie przy urządzeniach pracujących zimą na zewnątrz.

Silikon (VMQ) – najszerszy zakres temperatur

Silikon wyróżnia się zakresem temperatur – płyty silikonowe pracują orientacyjnie od ok. −60 °C do ok. +200 °C, w zależności od mieszanki. Jest odporny na starzenie, ozon i UV, ma dobre właściwości elektroizolacyjne, a odmiany spożywcze mogą mieć kontakt z żywnością. To dobry materiał na uszczelki piekarników, zgrzewarek, oświetlenia i urządzeń grzewczych.

Silikon ma jednak niską odporność na ścieranie i rozdzieranie, więc źle znosi pracę dynamiczną i ostre krawędzie. Nie jest przeznaczony do olejów mineralnych i paliw. Przy parze pod ciśnieniem także lepiej wybrać inny materiał – na przykład EPDM lub odpowiednią płytę uszczelkarską.

Porównanie gum w jednej tabeli

Tabela pokazuje ogólne zależności. Zakresy temperatur są orientacyjne i zależą od konkretnej mieszanki – dokładne parametry podaje karta materiału.

Odporność gumy na konkretne medium, także w zależności od stężenia, możesz sprawdzić w naszym doborze materiału uszczelniającego.

SBR i neopren – kiedy wystarczą

Nie każda uszczelka wymaga specjalistycznej gumy. SBR, czyli zwykła guma techniczna, jest ekonomiczna i odporna na ścieranie. Sprawdza się w podkładkach, wykładzinach i uszczelkach do wody i powietrza przy niskich parametrach, ale nie znosi olejów ani ozonu.

Neopren (CR) to rozwiązanie pośrednie: ma dobrą odporność na starzenie i warunki atmosferyczne oraz umiarkowaną na oleje. Wybiera się go np. na uszczelki i podkładki pracujące na zewnątrz, gdy możliwy jest okazjonalny kontakt ze smarem. Wszystkie te gumy mamy w ofercie płyt gumowych.

Twardość i najczęstsze błędy przy wyborze

Po wyborze rodzaju gumy trzeba jeszcze dobrać twardość, podawaną w stopniach Shore A. Guma miękka (ok. 40–50°ShA) lepiej dopasowuje się do nierównych powierzchni przy małym docisku, np. w pokrywach z blachy. Twardość 60–70°ShA to najczęstszy wybór na uszczelki płaskie i podkładki. Guma twarda (80–90°ShA) lepiej znosi wyciskanie i ścieranie.

Najczęstsze błędy, które widzimy w praktyce:

• EPDM zastosowany tam, gdzie pojawia się olej – uszczelka pęcznieje i traci kształt,
• NBR na zewnątrz, w słońcu – powierzchnia pęka po jednym lub dwóch sezonach,
• silikon w miejscu pracy dynamicznej – szybkie wycieranie i rozdarcia,
• dobór wyłącznie po kolorze lub „takiej, jaka była” – bez sprawdzenia medium i temperatury.

Jeśli uszczelka przecieka mimo dobrego materiału, przyczyn może być więcej – opisaliśmy je w poradniku dlaczego uszczelka przecieka.

Dobierzemy gumę i wytniemy uszczelkę

W magazynie mamy płyty gumowe SBR, NBR, EPDM, neopren, Viton i gumę spożywczą oraz płyty silikonowe – w grubościach od 1 do 30 mm. Napisz, jakie jest medium, temperatura i warunki pracy, a zaproponujemy odpowiednią gumę i twardość.

Uszczelki wycinamy nożem oscylacyjnym CNC według rysunku, pliku DXF lub starej uszczelki – od jednej sztuki do wielotysięcznych serii. Kształt możesz też przygotować w konfiguratorze uszczelek. Zadzwoń lub wyślij zapytanie – przygotujemy wycenę.