Guma do kontaktu z żywnością – FDA i rozporządzenie WE 1935/2004

Co tak naprawdę oznacza „guma spożywcza”

Określenie „guma spożywcza” nie jest nazwą normy ani konkretnego materiału. To skrót myślowy dla mieszanki elastomerowej, której producent potwierdził, że może ona stykać się z żywnością w określonych warunkach. Bazą takiej mieszanki bywa NBR, EPDM, silikon (VMQ), kauczuk naturalny albo FKM – o przydatności decyduje skład całej receptury: wypełniacze, plastyfikatory, środki sieciujące i pigmenty.

Dlatego dwie płyty z tego samego kauczuku mogą mieć zupełnie inny status. Jedna ma deklarację zgodności do kontaktu z tłuszczami, druga tylko z wodą, a trzecia nie ma żadnego dokumentu. Przy zakupie liczy się więc nie kolor ani nazwa handlowa, lecz papier, który stoi za konkretną partią materiału.

Rozporządzenie WE 1935/2004 – ramy prawne w UE

Podstawą w Unii Europejskiej jest rozporządzenie (WE) nr 1935/2004 w sprawie materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Obejmuje ono wszystkie materiały – również gumę i silikon. Najważniejsza jest zasada ogólna: materiał w normalnych i przewidywalnych warunkach użytkowania nie może przenosić do żywności składników w ilościach, które zagrażałyby zdrowiu, powodowałyby niedopuszczalną zmianę składu żywności albo pogarszały jej smak i zapach.

Rozporządzenie przewiduje też oznakowanie wyrobów (napis „do kontaktu z żywnością” lub symbol kieliszka i widelca), identyfikowalność na każdym etapie łańcucha dostaw oraz deklarację zgodności tam, gdzie wymagają jej przepisy szczegółowe. Uzupełnia je rozporządzenie (WE) nr 2023/2006 o dobrej praktyce produkcyjnej, które dotyczy wytwórców materiałów i wyrobów.

Ważny szczegół: rozporządzenie (UE) nr 10/2011 dotyczy tworzyw sztucznych, a nie elastomerów. Dla gumy na poziomie UE nie ma osobnego aktu z listą substancji i limitami migracji. W praktyce producenci mieszanek opierają się więc na przepisach krajowych lub uznanych zaleceniach, z których najczęściej spotkasz rekomendacje niemieckiego instytutu BfR – XXI dla wyrobów z kauczuku naturalnego i syntetycznego oraz XV dla silikonów.

FDA 21 CFR 177.2600 – wymaganie amerykańskie

W dokumentach gumy spożywczej bardzo często pojawia się zapis „zgodna z FDA”. Chodzi o amerykański przepis 21 CFR 177.2600, który dotyczy wyrobów gumowych przeznaczonych do wielokrotnego kontaktu z żywnością. Określa on dopuszczone składniki mieszanki oraz badania ekstrakcji w wodzie i w n-heksanie – to drugie odpowiada kontaktowi z produktami tłustymi.

Zgodność z FDA jest dobrym sygnałem jakości receptury i bywa wymagana przez klientów eksportujących do USA. Nie zastępuje jednak wymagań unijnych. Zakład spożywczy w Polsce, kontrolowany przez sanepid, powinien dostać od dostawcy dokument odnoszący się do rozporządzenia 1935/2004, a nie tylko certyfikat FDA.

Porównanie dokumentów

Poniższe zestawienie pomaga szybko ocenić, co oznacza dokument dołączony do płyty lub uszczelki.

Guma biała, niebieska i wykrywalna

Gumy spożywcze najczęściej są białe, jasnoszare, czerwone lub niebieskie. Kolor sam w sobie nie świadczy o atestach – to tylko pigment. Niebieski wybiera się w przetwórstwie dlatego, że w żywności praktycznie nie występuje, więc odprysk uszczelki widać gołym okiem na taśmie czy w produkcie.

Krok dalej to mieszanki wykrywalne, z dodatkiem cząstek metalicznych. Fragment takiej gumy może zostać wychwycony przez wykrywacz metali lub system RTG na linii pakowania. Stosuje się je tam, gdzie zakład w ramach HACCP lub standardów BRC i IFS musi ograniczyć ryzyko ciał obcych. Jeśli Twój audyt tego wymaga, zaznacz to w zapytaniu – dostępność takich materiałów sprawdzamy indywidualnie.

Jak dobrać materiał do produktu spożywczego

Atest to warunek konieczny, ale nie jedyny. Uszczelka musi też wytrzymać medium i proces mycia. Przy doborze warto przejść przez kilka pytań:

• Rodzaj żywności – woda, napoje i produkty wodne to inne wymagania niż oleje, tłuszcze, mleko czy alkohol. Na tłuszczach dobrze sprawdza się NBR, na wodzie i parze – EPDM.
• Temperatura – pasteryzacja, gorące napełnianie i piekarnictwo przemawiają za silikonem lub EPDM. Płyty silikonowe dobrze znoszą wysoką i niską temperaturę, ale słabiej ścieranie.
• Mycie CIP i dezynfekcja – ługi, kwasy i środki chlorowe mogą szybciej postarzyć gumę niż sam produkt. Sprawdź odporność na środki używane w zakładzie.
• Mechanika – przy tarciu i ścieraniu lepsza będzie twardsza guma; tam, gdzie powierzchnie są nierówne, a docisk mały, miększa.

Więcej o różnicach między elastomerami znajdziesz w poradniku EPDM, NBR, FKM czy silikon, a o czytaniu tabel odporności – w tekście Jak czytać tabele odporności chemicznej uszczelek.

Najczęstsze błędy przy zamawianiu

Najwięcej kłopotów przy kontrolach i audytach bierze się z kilku powtarzalnych sytuacji:

• zamówienie „gumy spożywczej” bez informacji, z jakim produktem będzie się stykać i w jakiej temperaturze,
• przyjęcie, że biały kolor oznacza atest,
• brak deklaracji zgodności w dokumentacji zakładu lub dokument niepowiązany z konkretną partią,
• użycie zwykłej gumy SBR lub NBR na krótką chwilę „do czasu dostawy” – takie prowizorki często zostają na lata,
• pominięcie warunków mycia, przez które uszczelka twardnieje lub pęka szybciej, niż zakładano.

Warto też pamiętać, że dokument producenta mieszanki dotyczy materiału. Jeśli uszczelkę wycina się z płyty, zachowanie identyfikacji partii po drodze ułatwia późniejsze wykazanie zgodności.

Uszczelki z gumy spożywczej na wymiar

W PLASTCAR sprzedajemy płyty gumowe – w tym gumę do kontaktu z żywnością – na metry i w formatkach, a z płyt wycinamy uszczelki według rysunku, pliku DXF lub wzoru. Tniemy nożem oscylacyjnym CNC, bez wykrojnika, więc opłaca się już pojedyncza sztuka, a także seria. W zapytaniu podaj rodzaj produktu spożywczego, temperaturę, sposób mycia i wymagany dokument – dobierzemy materiał i sprawdzimy, jaki atest jest dostępny.

Zadzwoń pod 71 349 33 23, napisz na plastcar@plastcar.com.pl lub przygotuj zapytanie w konfiguratorze uszczelek online.