Jak czytać kartę techniczną płyty uszczelkarskiej

Po co czytać kartę techniczną płyty

Karta techniczna płyty uszczelkarskiej to jedno- lub dwustronicowy dokument, w którym producent zestawia skład materiału, zakres pracy, wyniki badań laboratoryjnych i dopuszczenia. Na pierwszy rzut oka wygląda jak zbiór liczb i skrótów norm, ale zawiera wszystko, czego potrzeba, aby świadomie porównać dwie płyty lub sprawdzić, czy dana płyta nadaje się do konkretnej instalacji.

Najczęstszy błąd to patrzenie wyłącznie na dwa kafelki: maksymalną temperaturę i maksymalne ciśnienie. Te wartości są reklamowo ważne, ale same w sobie niewiele mówią o tym, jak uszczelka zachowa się na kołnierzu po kilku miesiącach pracy. Poniżej omawiamy kolejne części karty w takiej kolejności, w jakiej warto je czytać.

Opis i skład materiału

Na początku karty producent podaje, z czego zbudowana jest płyta: rodzaj włókien (aramidowe, szklane, węglowe, mineralne), wypełniacze i spoiwo – najczęściej kauczuk NBR lub SBR. Tu znajdziesz też informację o wkładce, np. siatce stalowej lub blasze, która zwiększa wytrzymałość mechaniczną i odporność na wydmuchanie.

Ta część od razu podpowiada, czego można się spodziewać. Spoiwo NBR zwykle oznacza dobrą odporność na oleje i paliwa, a płyta z dużym udziałem grafitu lepiej znosi wysoką temperaturę. Szerzej o składnikach płyt piszemy w poradniku Płyty bezazbestowe – z czego są zrobione. Krótki opis zastosowań (woda, para, oleje, gazy, chemia) traktuj jako wskazówkę, a nie gwarancję – szczegóły weryfikują dalsze sekcje.

Temperatura i ciśnienie – dlaczego nie łączyć maksimów

Większość kart podaje osobno maksymalną temperaturę pracy, czasem z rozróżnieniem na pracę ciągłą i krótkotrwałą, oraz maksymalne ciśnienie. Kluczowa zasada: obu wartości granicznych nie można osiągać jednocześnie. Płyta, która wytrzymuje wysokie ciśnienie w temperaturze pokojowej, w temperaturze bliskiej swojego maksimum uszczelni już tylko znacznie niższe ciśnienie.

Wartość maksymalnej temperatury bywa też podawana dla konkretnego medium. Ta sama płyta może mieć inną granicę w powietrzu, a inną w parze lub oleju. Jeśli karta podaje kilka wartości, zawsze wybieraj tę, która dotyczy Twojego medium. O doborze materiału do gorących instalacji piszemy w artykule Uszczelki do wysokich temperatur.

Wykres p-T, czyli najważniejszy rysunek na karcie

Wykres ciśnienie–temperatura pokazuje, w jakich kombinacjach obu parametrów płyta może pracować. Na osi poziomej jest temperatura, na pionowej ciśnienie, a pole wykresu podzielone jest na dwie lub trzy strefy. W kartach wielu producentów, m.in. Klinger, strefy oznaczają mniej więcej:

• strefa 1 – typowy zakres zastosowań, w którym przy poprawnym montażu dodatkowa weryfikacja zwykle nie jest potrzebna,
• strefa 2 – rozszerzony zakres, w którym zaleca się konsultację z producentem lub dostawcą,
• strefa 3 – zakres, w którym weryfikacja zastosowania jest zawsze konieczna.

Aby odczytać wykres, zaznacz punkt odpowiadający temperaturze i ciśnieniu roboczemu, a potem także wartościom maksymalnym, np. podczas rozruchu czy płukania instalacji. Punkt powinien leżeć w strefie, której wymagania jesteś w stanie spełnić. Wykres zwykle dotyczy określonej grubości płyty – cieńsza uszczelka przeważnie zapewnia większy zapas, o czym piszemy w poradniku Jaką grubość uszczelki z płyty wybrać?.

Typowe wyniki badań – co oznaczają poszczególne pozycje

Tabela parametrów to część, która najbardziej odstrasza, choć każda pozycja odpowiada na proste pytanie praktyczne. Przy każdej wartości producent podaje normę i warunki badania – i tylko w tych warunkach wyniki różnych płyt można ze sobą porównywać.

Wartości ściśliwości i powrotu sprężystego najlepiej czytać razem. Duża ściśliwość ułatwia uszczelnienie przy małym nacisku śrub, a dobry powrót pomaga utrzymać szczelność przy zmianach temperatury. O pęcznieniu w mediach testowych i tabelach odporności piszemy w poradniku Jak czytać tabele odporności chemicznej uszczelek.

Parametry uszczelki wg EN 13555

Coraz więcej producentów publikuje oprócz karty osobne zestawienie parametrów wg normy EN 13555. Są to dane potrzebne do obliczeń połączeń kołnierzowych według EN 1591-1, m.in. minimalny nacisk potrzebny do uzyskania danej klasy szczelności (Q_min(L)), minimalny nacisk w trakcie pracy (Q_Smin(L)), maksymalny dopuszczalny nacisk (Q_Smax) oraz współczynnik relaksacji P_QR.

Jeśli projektujesz połączenie lub musisz udokumentować obliczenia, poproś dostawcę właśnie o te dane dla konkretnej grubości płyty. W codziennym doborze uszczelki do typowej instalacji zwykle wystarczy karta techniczna i wykres p-T.

Dopuszczenia, atesty i dostępność

W dolnej części karty znajdziesz listę dopuszczeń: np. do wody pitnej, gazu, tlenu, kontaktu z żywnością czy zgodności z TA-Luft. Każde z nich dotyczy konkretnego zastosowania i jest wydawane dla konkretnego gatunku płyty – nie przenosi się automatycznie na „podobne” materiały. Jeśli instalacja wymaga dokumentu, sprawdź, czy płyta ma go na karcie, i poproś o kopię certyfikatu. Więcej o tym w poradnikach o płytach do wody pitnej i uszczelkach do gazu.

Na końcu są formaty arkuszy, dostępne grubości i tolerancje. Warto zajrzeć tu przed zamówieniem, bo nie każda płyta jest produkowana w każdej grubości. Pamiętaj też o zastrzeżeniu producenta: wartości w karcie są typowe i wyznaczone w laboratorium, więc o ostatecznej przydatności decydują warunki w konkretnej instalacji.

Pomożemy odczytać kartę i wytniemy uszczelki

Karty płyt PLASTCAR, Klinger i Temac z naszej oferty znajdziesz w dziale karty techniczne. Jeśli wahasz się między dwiema płytami albo nie wiesz, w której strefie wykresu p-T leży Twoja instalacja, zadzwoń lub napisz – podaj medium, temperaturę, ciśnienie i rodzaj kołnierza, a dobierzemy płytę i przygotujemy wycenę. Uszczelki z wybranej płyty wytniemy na wymiar nożem oscylacyjnym CNC, od jednej sztuki do wielotysięcznych serii.