Oznaczenia DN i PN na uszczelkach – jak je czytać

DN – średnica nominalna, a nie wymiar z suwmiarki

DN (z ang. diameter nominal) to umowny symbol wielkości rury, kołnierza lub armatury. Jest liczbą bez jednostki – zapisuje się „DN50”, a nie „DN50 mm”. Wartość odpowiada w przybliżeniu średnicy wewnętrznej w milimetrach, ale nie jest wymiarem, który da się zmierzyć na elemencie.

Dobrze to widać na rurach stalowych. Rura DN50 ma średnicę zewnętrzną 60,3 mm, a jej średnica wewnętrzna zależy od grubości ścianki – przy rurze cienkościennej będzie większa, przy grubościennej mniejsza. Wszystkie te rury nadal są „DN50” i pasują do tych samych kołnierzy. Dlatego mierząc stary kołnierz, nie należy zaokrąglać zmierzonej średnicy otworu do najbliższego DN, tylko porównać rozstaw i liczbę śrub z tabelą kołnierzy.

Dla uszczelki oznacza to, że DN wyznacza jej rozmiar z tabeli normy, a nie średnicę otworu wyciętego „na wymiar rury”. Średnica wewnętrzna uszczelki wg PN-EN 1514-1 jest jedna dla danego DN i zwykle jest nieco większa od światła rury, żeby uszczelka nie wchodziła w przepływ.

PN – ciśnienie nominalne i jego granice

PN (pression nominale) to symbol klasy ciśnieniowej kołnierza, również bez jednostki. W normie EN 1092 liczba po PN odpowiada maksymalnemu dopuszczalnemu ciśnieniu w barach przy temperaturze odniesienia 20°C. Kołnierz PN16 wytrzyma więc w temperaturze pokojowej 16 bar – ale tylko w tych warunkach.

Wraz ze wzrostem temperatury dopuszczalne ciśnienie spada. O ile, zależy od grupy materiałowej kołnierza – stal węglowa, stal nierdzewna, żeliwo czy stopy miedzi mają w normie osobne tabele. Instalacja parowa pracująca w podwyższonej temperaturze może więc wymagać kołnierzy wyższej klasy PN, niż wynikałoby z samego ciśnienia roboczego.

Podobnie jest z uszczelką. Oznaczenie PN w zamówieniu mówi tylko, do jakiego kołnierza ma pasować. O tym, czy wytrzyma ciśnienie i temperaturę, decyduje materiał i jego wykres pT z karty technicznej płyty, a nie symbol PN.

Jak DN i PN wpływają na wymiar uszczelki

Dla uszczelki płaskiej typu IBC, mieszczącej się wewnątrz okręgu śrub, DN określa średnicę wewnętrzną, a para DN i PN – średnicę zewnętrzną. W małych średnicach kołnierze różnych klas mają ten sam okrąg śrub, więc jedna uszczelka pasuje np. do PN10, PN16, PN25 i PN40. W większych średnicach każda klasa ma już własny wymiar i pomyłka w PN oznacza uszczelkę, która nie trafi między śruby albo zostawi niedociśnięty pas przylgi.

Przy uszczelce pełnej (FF) PN ma jeszcze większe znaczenie, bo od niego zależą średnica zewnętrzna, okrąg śrub oraz liczba i średnica otworów. Konkretne wartości dla typowych rozmiarów zebraliśmy w poradniku Wymiary uszczelek kołnierzowych wg PN-EN 1514-1.

Typ przylgi – trzecia informacja, o której łatwo zapomnieć

Samo DN i PN nie wystarcza, żeby dobrać kształt uszczelki. Trzeba jeszcze wiedzieć, jak wygląda powierzchnia uszczelniająca kołnierza, czyli przylga. Norma EN 1092-1 oznacza rodzaje przylg literami. Najczęściej spotyka się dwa:

• typ A – przylga płaska na całej powierzchni kołnierza; pasuje do niej uszczelka pełna FF lub pierścień IBC,
• typ B – przylga podniesiona, czyli występ wokół otworu; stosuje się na nim pierścień IBC.

Kolejne litery opisują połączenia z zamkiem: pióro i wpust, występ i wgłębienie oraz przylgi z rowkiem pod O-ring. Do pióra i wpustu oraz występu i wgłębienia potrzebne są wąskie pierścienie TG lub SR o innych wymiarach niż IBC. W połączeniach z rowkiem pod O-ring uszczelka płaska w ogóle nie jest przewidziana – więcej o tym wyborze piszemy w poradniku Oring czy uszczelka płaska.

Gdzie szukać oznaczeń na kołnierzu

Kołnierze kute i toczone mają zwykle wybite na obwodzie: normę wykonania, DN, PN, typ kołnierza i przylgi, gatunek materiału oraz numer wytopu. Na starszych instalacjach oznaczenia bywają zatarte, zamalowane lub odnoszą się do dawnych norm PN i DIN, z których wywodzi się EN 1092-1. Wymiary większości takich kołnierzy pokrywają się z obecną normą, ale nie wszystkie.

Gdy oznaczenia brak, kołnierz da się rozpoznać po pomiarach. Najważniejsze są:

Z tymi danymi można porównać kołnierz z tabelami normy albo po prostu przesłać je razem ze zdjęciem do wyceny.

Kołnierze amerykańskie: NPS i Class zamiast DN i PN

W instalacjach budowanych według norm amerykańskich, np. w petrochemii lub w maszynach z importu, spotyka się kołnierze wg ASME B16.5. Wielkość opisuje się tam w calach (NPS, np. NPS 4), a klasę ciśnieniową symbolem Class: 150, 300, 600 i wyższymi.

Najczęstszy błąd to traktowanie liczby po słowie Class jak ciśnienia w barach. Class 150 nie oznacza 150 bar – dopuszczalne ciśnienie zależy od materiału i temperatury, a w temperaturze otoczenia dla kołnierzy stalowych jest wyraźnie wyższe niż sama liczba klasy w psi. Drugi błąd to zakładanie, że kołnierz Class 150 pasuje do PN16. W niektórych rozmiarach rozstaw śrub jest zbliżony, w innych otwory się nie pokrywają. Uszczelki do kołnierzy ASME wymiaruje się według osobnej normy, ASME B16.21, i nie należy ich zastępować uszczelkami z tabeli EN 1514-1.

Jak zapisać uszczelkę w zamówieniu

Pełny opis uszczelki kołnierzowej powinien zawierać kilka elementów. Przykład: uszczelka IBC DN100 PN16, gr. 2 mm, wg PN-EN 1514-1, materiał: płyta bezazbestowa do wody i pary, 20 szt. Każdy człon ma znaczenie:

• typ (IBC, FF, TG, SR) – kształt i to, czy uszczelka ma otwory na śruby,
• DN i PN – rozmiar z tabeli normy,
• grubość – zwykle 2 mm, choć bywa potrzebna cieńsza lub grubsza; szerzej w poradniku Jaką grubość uszczelki z płyty wybrać?,
• norma – zwłaszcza gdy w zakładzie pracują też kołnierze ASME lub stare DIN,
• materiał lub warunki pracy – medium, temperatura i ciśnienie robocze,
• ilość.

Jeśli nie znasz materiału, wystarczy podać warunki pracy – dobór zrobimy po naszej stronie.

Uszczelki kołnierzowe DN/PN na wymiar

W PLASTCAR wycinamy uszczelki kołnierzowe IBC i FF w wymiarach normowych, a także do kołnierzy nietypowych – według rysunku, pliku DXF lub starej uszczelki jako wzoru. Tniemy nożem oscylacyjnym CNC, od jednej sztuki do wielotysięcznych serii, z ponad 50 rodzajów płyt w magazynie: płyt uszczelkarskich, gumy, silikonu, pianek i PTFE.

Wymiary możesz wpisać w konfiguratorze uszczelek online albo przesłać w zapytaniu: DN, PN, typ, grubość, ilość oraz medium i temperaturę. Przygotujemy wycenę i doradzimy materiał. Szczegóły usługi znajdziesz na stronie wycinanie uszczelek.